Nachtwind  > Hapé Smeele  > Inspiratie. Van zicht naar handelen

Inspiratie

Van zicht naar handelen

Over boeddhisme, leven en werk

 

Ronald Hermsen (tekst)

Hapé Smeele (fotografie)

 

Prijs: € 25,00 (gratis verzending)

Hardcover, gebonden, leeslint,

132 pagina's

Formaat 23 x 23 cm

Boekontwerp: Mark Schalken

 

Direct bestellen? Mail naar:

erik@nachtwind.nl

Betalen hoeft pas na ontvangst.

 

 

In antwoord op de vraag: ‘Wat is de Weg?’ zei de Chinese zenmeester Nanquan: ‘Alledaags bewustzijn is de Weg.’

Dit boek gaat over het dagelijks leven.

 

In 'Inspiratie — van zicht tot handelen'  portretteren Hapé Smeele (fotografie) en Ronald Hermsen (tekst) tien ‘gewone’ mensen over de manier waarop zij zich in hun alledaags bestaan laten inspireren door het boeddhisme.

Ontmoetingen met Alida Neslo, Edel Maex, Widi den Hartog, Joest ’t Hart, Pieter de Koning, Maarten Houtman, Ineke van Doorn, Sander Tideman, Sigiswald Kuijken en Pamela Koevoets.

 

Het boek geeft een prachtig beeld van hoe

vruchtbaar een boeddhistisch mens- en wereldbeeld kan doordringen in het bestaan van moderne westerse mensen en een bepalende rol kan spelen in de verschillende aspecten van hun leven en werk.

 

FRAGMENT:

 

IN GESPREK MET PAMELA KOEVOETS

 

Pamela Koevoets (1946) is schrijfster van theaterteksten, verhalenbundels en romans. Ze maakte haar debuut met Ode in 1986. Later volgden onder meer Arme engelen (1988), Bazen en Slaven (1991), Schaduwboksen (1995), en Assepoes (2000). Zij werd geboren in Vlissingen, verhuisde heel jong naar Amsterdam, waar zij tot voor kort woonde. Momenteel woont ze weer aan de kust, nu in Noord-Holland.

Haar zoektocht naar vrijheid is er eigenlijk altijd geweest. Op een gegeven moment las ze het boek De mythe van vrijheid van Chögyam Trungpa. Dat zorgde voor een koerswijziging.

 

Gaten in het wolkendek

Je bent geboren aan de kust, nu woon je er weer. Blijft het water trekken?

Ik ben de dochter van een zeeman en van een strandmeisje. Toen ik een half jaar oud was, verhuisden wij naar Amsterdam, waar mijn broertje is geboren. We woonden in een klein huisje, samen met opoe. Altijd als mijn vader thuiskwam van zijn reizen – hij werkte bij de Marine - brak de zee door in dat kleine Amsterdamse huisje. Hij vertelde verhalen van de zee, van de kusten. Dat waren mooie verhalen, rijk, zintuiglijk en avontuurlijk.

 

Je schreef het prozagedicht Groot Portret van het Water (1990), de laatste regels gaan als volgt:

‘Ze is perfect van wezen, alles verbindend. Onverkaveld strekt ze zich uit voor de poorten van de taal. Valt vanaf de klippen van de tijd. Gaat onder en duikt weer op. Schrijft glinsterende vissen in de lucht. Schrijft met witte inkt. Regen op bloesem, woorden ongedeeld. Woorden van water, steeds weer anders, nooit voltooid.’

Waar staat het water voor?

Wanneer je naar een wateroppervlakte kijkt, kun je er beelden in zien. Reflecties van de lucht, de wolken, of van je eigen hoofd wanneer je je over het water buigt. Al die beelden drijven op de oppervlakte van het water en zijn niet meer dan reflecties. Wij denken dat we een concrete werkelijkheid zien, maar eigenlijk ervaren we niet meer dan wat de werkelijkheid in onze eigen geest spiegelt. Water is de metafoor waarmee ik de ruimte van zijn, van gewaarzijn, die zich onder het denken bevindt, probeer te beschrijven. Daar ben je een authentieke aanwezigheid. Er is daar niets meer dat 'ik' zegt. En hoe zeg je het onzegbare? In dit geval doe ik dat op deze manier.

 

Ervaar je vanuit deze ruimte van gewaarzijn, de gedachten en gevoelens die opkomen als reflecties en niet als een vastomlijnde werkelijkheid?

Wanneer je wat langer mediteert, kun je dit zien gebeuren. Binnen de mahamudra-traditie wordt vaak gesproken over water. De oceaan wordt gebruikt als metafoor van de geest. Wij raken vaak beklemd in dat wat aan de oppervlakte drijft, omdat onze waarneming oppervlakkig is. Maar daaronder bevindt zich de heldere, diepe, stille geest.

 

Hoe vertaalt zich dat in het dagelijks leven? Raak je nu minder verstrikt in de reflecties?

Godzijdank, eindelijk! We hebben allemaal een verwarde geest. Ook ik ben voortdurend verward omdat ik naar iets grijp, naar iets hunker of me tegen iets afzet. Zodra ik merk dat ik dit doe, kan ik terug naar het zijn zelf en hierin rusten. Daar is pure eenvoud. Dan kan ik de handelingen die ik moet verrichten, heel eenvoudig uitvoeren. Steeds wanneer ik terugkeer naar die rust, ben ik ontzettend gelukkig. Bijna zoals iemand die verliefd is.

 

Kun je een voorbeeld geven van iets waar je in het verleden nog naar greep, naar hunkerde? Of wanneer je handelde vanuit begeerte en je nu meer vanuit rust handelt?

Mijn leven was zo volledig wild, blind, gepassioneerd en agressief. Net als iedereen werd ik geboren, kreeg ik te maken met ouders die heel anders in het leven stonden dan ik en waartegen ik mij afzette. Later kwam de strijd op school, het iets moeten bereiken, iets moeten neerzetten en mijn fascinatie voor kunst. Er was in mij een constante honger, een jacht. Dit was nodig en goed, maar ik ben ook blij dat die blindheid waarin zich dit alles afspeelde een heel klein beetje aan het verdwijnen is – ik word ook een dagje ouder.

 

Wat was, behalve dat het goed was, het nadeel van die blinde passie en gedrevenheid?

Pijn. Dingen lukken niet. Liefdes verdwijnen. Mijn kind kreeg pijnen en angsten. Ik heb zelf ook veel angsten en pijn gekend, mensen tekortgedaan, stom en zonder inzicht gehandeld en aan alle kanten brokken gemaakt. Als ik terugkijk, denk ik: ik had op veel momenten wel wat bewuster kunnen handelen, net even wat vriendelijker of humoristischer kunnen zijn. Maar ja, ik ben kunstenaar en ik was gepassioneerd bezig met de kunst. Dat heeft me af en toe beentje gelicht.

 

Een recensent schreef dat één van de thema's in je boeken afscheid nemen is.

Klopt dat?

Ik denk dat mensen die mijn werk lezen met hun eigen thema's bezig zijn. Afscheid nemen komt wel terug in mijn boek Arme Engelen. Dat schreef ik na de dood van mijn broer. Hij was mijn enige broertje en de eerste dode in mijn leven. Dat was wat je noemt een gigantisch groot afscheid. Tegelijkertijd heeft hij mij met zijn sterven een ongelooflijk cadeau gegeven. Doordat mijn broer overleed, verloor ik mijn angst voor de dood. Het was alsof er kilo's en kilo's van mijn schouders gleden. Het leek bijna alsof hij doodging om mij van mijn angst te bevrijden.

 

Dat is niet vanzelfsprekend. Er zijn vast talloze mensen die nog banger worden voor de dood wanneer iemand in hun naaste omgeving overlijdt.

Mijn broer was een krijger. Hij stierf onder erbarmelijke omstandigheden. Zijn vriendin was zwanger van zijn kind. Haar buik groeide terwijl hij langzaam maar zeker doodging. Dat was heel zwaar voor hem, maar hij is er doorheen gekomen. Het leek of hij in een half jaar een heel leven afmaakte. Hij was zo wijs aan het eind. Toen hij op zijn bed lag om afscheid van ons te nemen, was het echt zo dat de sterren in zijn ogen stonden en van zijn voorhoofd sprongen. Alsof hij iets meemaakte wat licht en mooi was. Hij ging het verder afsterven van zijn lichaam met volle overgave en in vrede aan. Dat was een groot geschenk.

 

In 2000 kwam het boek Assepoes uit, een hervertelling van het oude sprookje. Waarom schreef je dat?

Het is het meest vertelde verhaal ter wereld. Oud ook. Het werd 400 v.Chr. al in China verteld. Het gaat over een meisje in een donker hoekje, met stiefouders die haar verwaarlozen. Ik beschrijf de tocht van een kind dat uit dat hoekje klimt, de fases die ze doormaakt in het reiken naar het licht tot aan het moment waarop ze in dat licht staat. Volledig in de realiteit van het leven. Sprookjes gaan over heel worden en fragmentatie opheffen. Alle personages zijn eigenlijk aspecten van die eenheid. Assepoes komt door te werken, door zich ergens op te concentreren, tot rust en vrede met zichzelf. De prins zit vast in zijn gedachten, hij heeft zich opgesloten in een hoge toren. Hij had de oorlog meegemaakt, veel doden gezien en sloot zich op. Hij deelt niet mee in de vreugde van de overwinning en zoekt naar helderheid. De gedachten moeten uit zijn hoofd zakken, hij moet uit die toren naar de aarde, waar het meisje is. Uiteindelijk ontmoeten ze elkaar op het feest. Assepoes gaat mooi uitgedost naar het bal. Door haar uiterlijke verschijning denkt de prins te vinden wat hij zoekt. Maar de kern van de zaak is naakt. Assepoes is niet wie ze lijkt te zijn. Je kunt de wereld aankleden met je eigen oordelen en gewoontepatronen, maar je kunt ook proberen met je denken en voelen daaraan voorbij te gaan en de dingen te zien zoals ze zijn. Dat heb ik geprobeerd te vertellen met dit sprookje. Terwijl het tegelijkertijd ook gewoon een een lovestory: jongen ontmoet meisje.

 

Herken je jezelf in Assepoes?

Op een persoonlijk niveau? Jazeker. Ook ik had vaak het gevoel dat ik in een vies zwart jurkje aan de verkeerde kant van het schoolplein stond, terwijl de anderen het in de zon hartstikke leuk hadden. Dan voelde ik me een buitenstaander. Later was er wel weer een ander meisje of jongetje dat in de schaduw stond en zich buitenstaander voelde. We worden allemaal maar in het leven gesmeten. Ik ben vlak na de oorlog geboren. Er heerste een enorme stress in ons gezin en tegelijkertijd een enorme honger naar vrijheid om aan de beklemming te ontkomen. Dat kreeg ik op mijn bordje en die zoektocht van mijn ouders zette ik door.

 

Je gaf het boek de ondertitel titel Lied van Vertrouwen mee. Is dit het vertrouwen dat het meisje op het schoolplein miste?

Ja. Het vertrouwen dat alles goed is. Dat je iedere situatie in wezen aan kunt. Iedere situatie is in wezen te hanteren en kan je geest scherpen. Bovendien kun je in elke situatie juist handelen.

 

Wat gebeurt er nu in situaties die je als niet prettig ervaart? Is dat vertrouwen er dan wel?

Eigenlijk wel. Wanneer ik nu ruzie heb met een vriend die problemen heeft, neem ik die problemen niet meer op mij. Ik kan nu helder zien dat hij zijn eigen moeilijkheden moet oplossen en zelf helder moet worden om een wat feestelijker leven te kunnen leiden. Ik kan hem af en toe helpen, maar ik hoef me niet helemaal met zijn problemen te identificeren.

 

Kun je deze afstand bewaren zonder schuldgevoelens te krijgen?

Schuld is een beladen woord. Een paar jaar geleden, toen ik uit Amsterdam wegging, kreeg ik het spaans benauwd. Eén reden daarvoor was omdat ik ziek was. Vervolgens ging ik me schuldig voelen omdat ik niet meer zo goed en hulpvaardig was voor mijn moeder, mijn dochter en mijn vriend. Dat reikt nogal diep bij mij. Ik heb door mijn jeugd een oorlogsachtergrond, dus ik heb echt moeten worstelen met schuld. Maar godzijdank heb ik dat ballonnetje kunnen doorprikken. Je schuldig voelen schiet werkelijk helemaal niets op. Schuldgevoelens zitten je alleen maar in de weg. Het is ook zo christelijk, schuld. Heel veel mensen hebben last van gevoelens van tekortkomen en tekortschieten.